Evet. Güvercinler belirli insanları birbirinden ayırt etmeyi öğrenebilir ve en güçlü kanıtlar, asıl ipucunun baş ve yüz olduğunu gösteriyor. Paris’teki bir parkta şehir güvercinleri, kendilerini kovalayan kişiden, o kişi montunu onları sakince besleyen biriyle değiştirdikten sonra bile kaçmaya devam etti. Bir yüzü ne kadar süre hatırladıkları henüz ölçülmedi.
Bu cevap birkaç küçük çalışmaya dayanıyor ve hepsi aynı sonuca varmıyor. Aşağıda her birinin neyi test ettiği ve ne bulduğu var.

Paris’teki park deneyi
2011’de Paris Nanterre Üniversitesi ile Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nden bir ekip, Paris’teki bir parkta şehir güvercinlerini inceledi. Yaşları ve ten renkleri birbirine yakın iki araştırmacı, farklı renkte birer mont giyerek kuşları besledi.
Eğitim sırasında araştırmacılardan biri yerinde durup güvercinlerin yemesine izin verdi. Diğeri ise onları kovaladı. Güvercinler altı ila dokuz seansta ikisini ayırt etmeyi öğrendi ve düşmanca davranan kişiden uzak durdu.
Ardından iki kişi de sakin davranmaya başladı, daha sonra da montlarını değiştirdiler. Güvercinler kendilerini kovalayan kişiden kaçmaya devam etti, yani giysinin rengine bakmıyorlardı. Çalışma Animal Cognition dergisinde (Belguermi ve ark., 2011) (opens in new tab) yayımlandı.
Paris deneyi nasıl yapıldı
A ve B adlı iki kişi aynı güvercinleri besledi. Onları yalnızca A kovaladı.
- 1. EğitimA kişisi (mavi mont): güvercinleri kovalıyorB kişisi (turuncu mont): sakin duruyor
Güvercinler 6 ila 9 seansta A’dan uzak durmayı öğreniyor.
- 2. TestA kişisi (mavi mont): sakin duruyorB kişisi (turuncu mont): sakin duruyor
Güvercinler A’dan kaçmaya devam ediyor.
- 3. Montlar değiştiA kişisi (turuncu mont): sakin duruyorB kişisi (mavi mont): sakin duruyor
Güvercinler, diğer montu giyen A’dan yine kaçıyor.
Tanıdıkları gerçekten yüz mü?
Paris ekibi bu konuda temkinli davrandı. Güvercinlerin iki kişiyi ayırt etmek için “kalıcı bireysel özellikler” kullandığını yazdılar. Bu yüz olabilir, ama boy, vücut yapısı, saç ya da yürüyüş de olabilir, çünkü çalışma bu ipuçlarını birbirinden ayıracak şekilde tasarlanmamıştı.
Bochum’daki Ruhr Üniversitesi’nde yapılan bir laboratuvar çalışması soruyu daralttı. Araştırmacılar 16 güvercini gerçek insanları tanımaları için eğitti ve kuşların çoğunlukla baştan gelen görsel ipuçlarına dayandığını gördü. Makale Behavioural Processes dergisinde (Dittrich ve ark., 2010) (opens in new tab) yer alıyor.
Güvercinlerin gözleri buna yetecek kadar iyi. Keskin görürler ve bizim göremediğimiz renkleri de algılarlar. Ayrıntılar için güvercinlerin görüşü rehberimize bakabilirsiniz.
Güvercinler fotoğraftaki bir yüzü tanır mı?
Sonuçlar burada ayrışıyor. Bochum’daki güvercinler gerçek insanları tanıyordu, ama bu, aynı kişilerin fotoğraflarını öğrenmelerine yardımcı olmadı. Ekranda tanıdık yüzler onlar için bir anlam taşımıyor gibiydi.
Viyana Üniversitesi’nden bir ekip farklı bir yöntem denedi. Önce 15 posta güvercinine nesne fotoğraflarını tanıdık ve yabancı diye ayırmayı öğrettiler. Sekiz kuş tanıdık nesnelerle birlikte yaşamıştı, yedi kontrol kuşu ise yaşamamıştı.
Sonra güvercinlere sekiz kişinin yalnızca başını gösteren fotoğraflar gösterildi. Bu kişilerden dördü kuşları düzenli olarak temizliyor, besliyor ya da yakalıyordu, diğer dördü ise kuşlarla hiç karşılaşmamıştı. Sekiz deney kuşundan dördü tanıdık yüzleri şansla açıklanamayacak sıklıkta seçti ve kontrol kuşlarının hepsi başarısız oldu. Sonuçlar Avian Biology Research dergisinde (Stephan ve ark., 2012) (opens in new tab) yayımlandı.
Yani bazı güvercinler tanıdık bir kişiyi yalnızca başının fotoğrafından tanıyabiliyor, ama eğitilen kuşların sadece yarısı bunu başardı. Bu kadar küçük örneklemlerde şüpheye epey yer kalıyor.
Güvercinler bir yüzü ne kadar süre hatırlar?
Bunu bilmiyoruz. Bu çalışmaların hiçbiri, hafızanın ne kadar sürdüğünü görmek için kuşları aylarca ya da yıllarca izlemedi. Bu yüzden güvercinlerin bir yüzü “ömür boyu” hatırladığını söylemek kanıtların ötesine geçiyor.
İyi incelenmiş olan, görsel hafızalarının kapasitesi. PNAS’ta yayımlanan bir çalışmada (Fagot ve Cook, 2006) (opens in new tab) güvercinler, çok uzun bir resim dizisindeki her resme hangi tepkinin karşılık geldiğini öğrendi. 800 ile 1.200 resim-tepki çiftinde sınırlarına ulaştılar. Aynı görevi alan babunlar ise en az 3.500 ile 5.000 çifte ulaştı ve üç yıldan uzun bir süre sonra bile sınırlarına gelmemişti.
Kaç resim-tepki çiftini öğrenebildiler
İki tür için de aynı görev. Çubuk, yayımlanan aralığı gösteriyor.
Yine de ezberlemek anlamakla aynı şey değil. PLOS ONE’da yayımlanan 2015 tarihli bir çalışmada (opens in new tab) güvercinler tıbbi görüntülerde kanserle ilgili işaretleri seçmeyi öğrendi. En zor görevde ise yalnızca eğitim görüntülerini ezberleyebildiler ve yeni görüntülerde başarısız oldular.
Çalışmaların karşılaştırması
| Çalışma (güvercinler) | Görev | Sonuç |
|---|---|---|
| Belguermi ve ark., 2011, Paris (bir parktaki şehir güvercinleri) | Kovalayan kişiyi sakin kişiden yüz yüze ayırt etmek | 6 ila 9 seansta öğrendiler, montlar değişince de düşmanca davranan kişiden kaçtılar |
| Dittrich ve ark., 2010, Bochum (16 güvercin) | İnsanları önce yüz yüze, sonra fotoğrafta tanımak | Gerçek insanlarda baştaki ipuçlarını kullandılar; kişiyi tanımak fotoğraflarda işe yaramadı |
| Stephan ve ark., 2012, Viyana (15 posta güvercini) | Yalnızca başı gösteren fotoğraflarda tanıdık kişileri seçmek | 8 deney kuşundan 4’ü başardı; 7 kontrol kuşunun hepsi başarısız oldu |
| Fagot ve Cook, 2006 (güvercinler ve babunlar) | Her resme hangi tepkinin karşılık geldiğini ezberlemek | Güvercinler 800-1.200 çiftte durdu; babunlar 3.500’ü geçti |
Güvercin besliyor ya da kovalıyorsanız bunun anlamı
Güvercinleri balkonunuzdan ya da kafe masasından kovalıyorsanız, Paris’teki sonuç sizi tanımayı öğrenebileceklerini gösteriyor. O çalışmada güvercinler, kovalama bittikten sonra bile düşmanca davranan kişiden kaçmayı sürdürdü.
Onları düzenli besleyen kişilerin de aynı şekilde tanınması muhtemel, ancak bu laboratuvar ve Paris’teki park dışında test edilmedi. Aç bir güvercin sürüsü sizi tedirgin ediyorsa, güvercinler insanlara saldırır mı rehberimiz ne istediklerini açıklıyor.

Viyana çalışması güvercin yetiştiricileri için bir ayrıntı ekliyor. Tanıdık kişiler kuşları yalnızca beslemiyordu; biri sadece kümesi temizliyordu. Tanıma, sıradan günlük temasla oluştu.
Bu tanımanın sevgiye benzer bir şeyle birlikte gelip gelmediği ayrı bir soru. Bunu güvercinlerin duyguları var mı yazımızda ele alıyoruz. Güvercinlerin nasıl öğrenip hatırladığı için güvercinler akıllı mı yazımızı, daha geniş bir derleme için de güvercinler hakkındaki bilgilerimizi okuyabilirsiniz.
Güvercinler ve yüz tanıma hakkında sık sorulan sorular
Güvercinler onları besleyen kişileri hatırlar mı?
Eldeki kanıtlara göre evet. Paris’teki şehir güvercinleri iki kişiden hangisinin dost olduğunu altı ila dokuz seansta öğrendi, Viyana’daki posta güvercinleri de kendilerine bakan kişilerin fotoğraflarını tanıdı.
Güvercinler sahiplerini tanır mı?
Sahibi onlarla düzenli vakit geçiriyorsa muhtemelen evet. Viyana çalışmasında deney kuşlarının yarısı, kendilerini düzenli olarak besleyen, yakalayan ya da kümeslerini temizleyen kişileri fotoğraflardan tanıdı.
Güvercinler kin tutar mı?
Duygusal anlamda kin tuttukları gösterilmedi. Gösterilen şey, kendilerini kovalayan kişiden kaçmaları ve kovalama bittikten sonra da kaçmayı sürdürmeleri.
Güvercinler insanları kıyafetlerinden mi tanır?
Esas olarak hayır. Paris çalışmasında montların değişmesi onları yanıltmadı, Bochum çalışmasında da kuşlar çoğunlukla baştaki ipuçlarına dayandı.
Güvercinlerin hafızası ne kadar iyi?
Resimler söz konusu olduğunda çok iyi. Laboratuvar güvercinleri 800 ile 1.200 arasında resim-tepki çiftini ezberledi. Belirli bir kişiyi ne kadar süre hatırladıkları ise ölçülmedi.
