Güvercinlerde boyun dönmesi (tortikolis) beyin ya da sinir hasarının bir belirtisidir, başlı başına bir hastalık değildir. En sık neden, bulaşıcı olan güvercin paramiksovirüsüdür (PPMV-1, halk arasında PMV-1 ya da “boyun dönmesi” olarak da anılır). Büyük Britanya’da bu virüs, beslenen güvercinlerde bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Bir parazit, kafa travması, bakteriyel enfeksiyon ya da B1 vitamini eksikliği de aynı görünümü verebilir. Bu yüzden nedeni bir veteriner hekimin bulması gerekir.
Not: Bu yazı genel bilgi verir ve kuş veteriner hekiminin ya da ruhsatlı bir yaban hayatı rehabilitasyon görevlisinin yerini tutmaz. Yaralı veya hasta bir kuş bulursanız bölgenizdeki bir veteriner hekime ya da yaban hayatı kurtarma merkezine başvurun.
Güvercinlerde boyun dönmesine ne yol açar?
Tortikolis, yıldızlara bakma duruşu ve daireler çizerek dönme, sinir sisteminden kaynaklanır. Nedeni doğrulamak için laboratuvar testi ya da otopsi gerekir. Yalnızca klinik belirtiler yeterli değildir (Garden Wildlife Health (opens in new tab), Birleşik Krallık). Tablo olağan şüphelileri gösteriyor.
| Neden | Tipik ipuçları | Diğer güvercinlere bulaşır mı? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|---|
| Paramiksovirüs (PPMV-1) | Sulu dışkı, titreme, dönmüş boyun, gagayla yemi yakalayamama, felçli kanat ya da bacak; birden fazla hasta kuş | Evet, çok kolay | Ayırın, veteriner hekimi arayın, beslenen güvercinlerdeyse bildirin |
| Sarcocystis calchasi (parazit) | Posta ya da kümes güvercinleri; dönme, titreme, felç; yakınlarda şahinler | Hayır, şahin dışkısıyla | Veteriner hekim teşhisi; şahin dışkısını yem ve sudan uzak tutun |
| Kafa travması | Çarpma ya da saldırıdan sonra tek kuşta ani başlangıç | Hayır | Sessiz, sıcak ve loş tutun; veteriner hekime gösterin |
| Bakteriyel enfeksiyon (Salmonella, E. coli) | Çoğu zaman ishal, kilo kaybı ya da şişmiş eklemlerle birlikte | Evet | Veteriner hekim testleri; antibiyotik yalnızca doğrulanırsa |
| B1 vitamini (tiamin) eksikliği | Kötü beslenme ya da uzun süreli sülfa ilacı kullanımı | Hayır | Veteriner hekim kontrolü; beslenmeyi düzeltin |
Paramiksovirüs (PPMV-1)
PPMV-1, kanatlılarda Newcastle hastalığına yol açan virüs grubunun, yani aviyan paramiksovirüs tip 1’in güvercine uyum sağlamış bir türüdür. Belirtiler enfeksiyondan 4 ile 6 gün sonra, en geç 4 hafta içinde ortaya çıkar. Bunlar arasında çökkünlük, yeşil sulu dışkı, baş ve boynun dönmesi, denge kaybı ve kanatlarda ya da bacaklarda felç vardır (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Sulu dışkının büyük kısmı gerçek ishal değil, fazladan idrardır (Harlin ve Wade 2009 (opens in new tab)). Güvercin paramiksovirüsü rehberimizde hastalığı daha ayrıntılı bulabilirsiniz.
Virüs dışkıyla ve tükürükle atılır ve ortamda birkaç hafta yaşayabilir. Doğrudan temasla, ayrıca yem, su, suluk, giysi, eller ve araçlar yoluyla bulaşır (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Farklı kümeslerden gelen güvercinlerin yarış taşıyıcılarında karışması bilinen bir bulaşma yoludur (GOV.UK (opens in new tab)).
Büyük Britanya’da yarış güvercinlerinde ve diğer beslenen güvercin ya da kumrularda PPMV-1 şüphesi bildirimi zorunlu hastalıktır. Resmî kuruma hemen bildirilir ve bildirmemek suçtur (GOV.UK (opens in new tab)). Büyük Britanya’da yarışlara ve sergilere katılacak güvercinlerin PPMV-1’e karşı aşılanmış olması gerekir. Yabani ya da şehir güvercinlerindeki enfeksiyonun bildirilmesi zorunlu değildir (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Bu kurallar Birleşik Krallık’a özgüdür. Türkiye’deki kuralları bölgenizdeki veteriner hekimden öğrenin.
Paramiksovirüslü bir güvercin iyileşir mi?
Tedavisi yoktur, ama etkilenen güvercinler çoğu zaman çok hasta görünmez ve çoğu uzun süreli destek bakımıyla sonunda iyileşir (Harlin ve Wade 2009 (opens in new tab)). İyileşme genellikle 3 ile 8 hafta sürer (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Destek bakımı, diğer kuşlardan uzakta sıcak ve sessiz bir bölme, yem ve suyun kolay ulaşılır yerde olması ve kuş taneyi alamıyorsa elle beslemek demektir. Bunu güvenle nasıl yapacağınızı bir veteriner hekim ya da kurtarma merkezi gösterebilir. Ağırlığını koruyacak kadar yiyemeyen kuşların uyutulması gerekebilir (Harlin ve Wade 2009 (opens in new tab)).
İyileşen kuşlar haftalarca virüs atmaya devam eder ve bazıları taşıyıcı olur. Bu nedenle Garden Wildlife Health, yabani güvercin ve kumruların evde tedavi edilmemesini önerir. Çünkü başka yabani kuşlara, beslenen kuşlara ve kümes hayvanlarına bulaştırabilirler (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Bu belirtileri gösteren yabani bir güvercin bulursanız bir veteriner hekime ya da kurtarma merkezine başvurun ve onu kendi kuşlarınızdan ve tavuklarınızdan uzak tutun.
İnsanlar için risk düşüktür. Virüsle temas nadiren hafif bir konjonktivite yol açabilir ve bu genellikle tedavi gerektirmeden geçer (Garden Wildlife Health (opens in new tab)). Hasta bir kuşa dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
Aşı ve korunma
Güvercin aşıları inaktiftir ve deri altına enjekte edilir. Bir veteriner derlemesi, üreme mevsiminden 1 ile 2 ay önce ve yarıştan ya da sergiden 6 ile 8 hafta önce aşılamayı önerir. Ayrıca korunma için ağızdan verilen LaSota aşısına güvenilmemesi gerektiğini söyler (Harlin ve Wade 2009 (opens in new tab)). Hangi ruhsatlı aşıyı kullanacağınızı veteriner hekiminize sorun. Newcastle aşısı ile PMV-1 aşısı aynı şey değildir.
Yarışmayan, sergilenmeyen ve yeni kuş getirmeyen kapalı kümeslerde risk en düşüktür. Yeni kuşları karantinaya alın, yabani güvercinleri kümesin yem ve suyundan uzak tutun ve kümes hayvanlarını güvercinlerle aynı yerde tutmayın (Garden Wildlife Health (opens in new tab)).
Sarcocystis calchasi
Bu parazit ilk kez 2009’da Berlin’deki veteriner hekimler tarafından yarış güvercinlerinde tanımlandı. Üç sürüdeki 244 kuştan 47’sinde çökkünlük, boyun dönmesi, başın geriye bükülmesi, felç ve titreme görüldü (Olias ve arkadaşları 2009 (opens in new tab)). Güvercinler, Avrupa’da son konakçıları olan goshawk ve atmacaların dışkısıyla bulaşmış yem ya da sudan alır (Rogers ve arkadaşları 2022 (opens in new tab)). Bu parazit o günden beri Japonya’daki bir şehir kaya güvercini dahil başka ülkelerde de bulundu (Ushio ve arkadaşları 2015 (opens in new tab)). Tedavi için veteriner hekime danışın. Korunmak, şahin dışkısını yem ve sudan uzak tutmak demektir.
Yaralanma, bakteri ve B1 vitamini
Pencereden, arabadan ya da bir avcıdan gelen bir darbe, başka belirti olmayan tek bir kuşta ani boyun dönmesine yol açabilir. Bu kuşların sıcak, karanlık, sessiz bir kutuda dinlenmesi ve veteriner hekim kontrolünden geçmesi gerekir.
Salmonella ve E. coli gibi bakteriler beyne ulaşabilir. Sinir belirtileri gösteren 50 Mısır güvercin sürüsü üzerinde yapılan bir çalışmada Salmonella ve E. coli sık bulundu. Bakterilerin çoğu yaygın antibiyotiklere direnç gösterdi (Badr ve arkadaşları 2022 (opens in new tab)). Bu, bir veteriner hekimin tedaviden önce test yapması gerekmesinin nedenlerinden biridir.
Beslenme deneylerinde, tiamin (B1 vitamini) eksik kalan bazı güvercinlerde sinir belirtileri gelişti (Ferrari ve arkadaşları 1976 (opens in new tab)). Uzun süreli sülfa ilacı kullanımı tiamini azaltabilir (Harlin ve Wade 2009 (opens in new tab)). Dengeli bir tane karışımı normalde yeterli miktarı sağlar.
Bazı ilaçlar güvercinler için zehirlidir. Bir kolonide, kurt ilacı fenbendazol verilen 12 güvercinin 8’i 5 günlük kürden sonra iştahsızlık, halsizlik ve susuzlukla öldü (Gozalo ve arkadaşları 2006 (opens in new tab)). Kurt ilacını yalnızca veteriner hekimin önerisiyle verin.
Boyun dönmesiyle ilgili sık sorulan sorular
Güvercinim neden boynunu çeviriyor?
Çoğunlukla güvercin paramiksovirüsü (PPMV-1) nedeniyle. Sarcocystis calchasi denen bir parazit, kafa travması, bakteriyel enfeksiyon ya da B1 vitamini eksikliği de aynı belirtiye yol açabilir. Bu yüzden nedeni bir veteriner hekim bulmalıdır.
Boyun dönmesi olan güvercin iyileşebilir mi?
Çoğu zaman evet. Paramiksovirüslü güvercinlerin çoğu destek bakımıyla sonunda iyileşir. Bu genellikle 3 ile 8 hafta sürer.
Güvercinde boyun dönmesi bulaşıcı mıdır?
Olabilir. Paramiksovirüs güvercinler arasında dışkı, tükürük ve bulaşmış nesneler yoluyla kolayca yayılır. Yaralanma ve B1 vitamini eksikliği bulaşıcı değildir.
Güvercinde boyun dönmesinin tedavisi nedir?
Nedene bağlıdır. Paramiksovirüsün tedavisi yoktur, bu yüzden bakım destekleyicidir: sıcaklık, sessizlik, ayırma ve yemek yemeye ve su içmeye yardım. Bakteriyel enfeksiyonlar için test ve doğru antibiyotik gerekir.
İnsanlar güvercinlerden paramiksovirüs kapabilir mi?
Risk düşüktür. İnsanlarda nadiren hafif konjonktivite yol açabilir ve bu genellikle kendiliğinden geçer.
Güvercinlerimi paramiksovirüse karşı aşılatabilir miyim?
Evet. İnaktif aşılar enjeksiyonla yapılır. İdeal olarak üremeden 1 ile 2 ay önce ve yarıştan 6 ile 8 hafta önce uygulanır.
Kaynaklar
Bu sayfada kullanılan kaynaklar:
- GOV.UK: Paramyxovirus infection in pigeons (how to spot and report it) (opens in new tab)
- Garden Wildlife Health: Pigeon paramyxovirus (PPMV-1) factsheet (opens in new tab)
- Harlin, R. ve Wade, L. 2009. Bacterial and parasitic diseases of Columbiformes. Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice 12: 453-473 (opens in new tab)
- Olias, P. ve ark. 2009. A novel Sarcocystis-associated encephalitis and myositis in racing pigeons. Avian Pathology 38: 121-128 (opens in new tab)
- Rogers, K. H. ve ark. 2022. Sarcocystis calchasi and other Sarcocystidae detected in predatory birds in California, USA. International Journal for Parasitology: Parasites and Wildlife (opens in new tab)
- Ushio, N. ve ark. 2015. Sarcocystis calchasi encephalitis in a rock pigeon. Journal of Veterinary Medical Science (opens in new tab)
- Badr, H. ve ark. 2022. Investigation of many bacterial and viral infections circulating in pigeons showing nervous symptoms. Saudi Journal of Biological Sciences 29: 2911-2920 (opens in new tab)
- Ferrari, G. ve ark. 1976. Liver and brain thiamin depletion and neurologic signs in pigeon athiaminosis. International Journal for Vitamin and Nutrition Research 46: 303-309 (opens in new tab)
- Gozalo, A. S. ve ark. 2006. Mortality associated with fenbendazole administration in pigeons. Journal of the American Association for Laboratory Animal Science 45: 63-66 (opens in new tab)
Son güncelleme: 11 November 2026 · Sağlık