Evcil ve şehir güvercinleri kaya güvercininden, yani Columba livia‘dan gelir. Bu yabani kuş, Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya’daki deniz kayalıklarında ve taşlık arazilerde yaşar. Evcilleştirmenin bu yayılış alanında, büyük olasılıkla Orta Doğu’da veya Kuzey Afrika’da gerçekleştiği düşünülür. Kaya güvercini, yaklaşık 50 cins ve kabaca 350 türden oluşan Columbidae familyasına aittir. Familya Antarktika, yüksek Arktik ve en kurak çöller dışında hemen her yerde yaşar; en büyük çeşitlilik Güneydoğu Asya’da ve Avustralasya’dadır.
İnsan ve kuş: ilişki
Güvercin familyasına ait fosil kayıtları Miyosen Dönemi’ne kadar gider.
Soyu tükenen Dodo da Columbidae familyasındandı; yaşayan en yakın akrabası Nicobar pigeon‘dır.
Güvercinlerin insanla ilişkisinin nasıl başladığı kesin olarak bilinmez, ama küresel yayılışlarının nedeni bu ilişkiydi denebilir.
Erken dönem insanları güvercinleri kolay av olarak görmüş ve bu yüzden onları bir yiyecek kaynağı saymış olabilir.
Daha sonra, hızlı üredikleri için güvenilir bir yiyecek kaynağı olarak yakalanıp yetiştirilmiş olabilirler.
Ardından evcilleştirildiler ve güzellikleri için de üretilmeye başlandılar.
Öte yandan, hem zeki hem meraklı oldukları için güvercinler insana önce kendileri yaklaşmış da olabilir.
Her insan yerleşiminin çevresinde yiyecek artığı veya döküntü vardır; özellikle insanlar avcı-toplayıcı yaşamı bırakıp tarıma, yani bugün bildiğimiz uygarlığın başlangıcına geçince.
İlk meraklı güvercinler bir fırsat görmüş ve bunu değerlendirmiş, böylece bugüne kadar süren ilişkiyi başlatmış olabilir.
Yeni yerleşimler, köyler, kasabalar ve kentler kuruldukça güvercinlerin de bunları izlediği düşünülebilir.
Tarihsel kayıt
Tarihsel kayıtlar, güvercinlerin eski çağlardan beri beslendiğini gösterir.
Mezopotamya’da, yani “iki ırmak arasındaki ülke”de (ırmaklar Dicle ve Fırat’tır; bu bölge bugünkü Irak’tan Suriye’ye uzanır ve sık sık uygarlığın beşiği olarak anılır) insanların güvercin beslediği bilinir.
Bu da ucuz bir yiyecek kaynağı olarak veya görünüşleri için olmuş olabilir.
Büyük uygarlıkların orada yükselip yok olduğu bu dönemde şehir güvercinleri binalarında yuva yapmış ve tünemiştir.
Güvercinler eski Mısır’da da beslenirdi ve bugün orada hâlâ yaygın olarak yetiştirilir (bkz. Mısır’ın güvercin kuleleri).
Pek çok eski din, Hıristiyanlık dahil, güvercinleri tanrısal olanın simgesi olarak kullanmıştır.
Nüfus yoğunluğu, savaş ve kıtlık, insan yeni topraklara yayıldıkça güvercinlerin hem doğuya hem batıya yayılmasına yardım etmiş olmalıdır.
Güvercinlerin kullanım alanları
Güvercinler insana yiyecek kaynağı olmanın yanında başka işlerde de yararlı oldu.
İnsan, güvercinlerin yön bulma ve yuvaya dönme becerisini fark edince onları bir haberleşme yöntemi olarak kullandı.
Güvercinle mesaj gönderip almaya hangi halkların başladığını kimse bilmez, ama eski Yunanlıların bunu yaptığı kesin; uygulamayı Romalılar da aldı.
Savaşta ve ticari haberleşmede kullanıldılar.
Bu kullanım İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar geniş ölçekte sürdü; bazı ordular ardından yıllarca güvercin birimleri tuttu.
Uluslararası haber ajansı Reuters, 1850’de Aachen ile Brüksel arasında borsa fiyatlarını taşımak için güvercin kullandı; böylece telgraf hattındaki bir boşluk doldurulmuş oldu.
Güvercinler birkaç kez yok olma tehlikesiyle karşılaştı
Güvercin tarihinde Kuzey Amerika’daki Passenger Pigeon muhtemelen en iyi bilinen yok oluştu ve bunu insan yaptı.
1800’lerin başında muhtemelen milyarlarcası vardı, ama sayıları birkaç on yıl içinde çöktü; bilinen son kuş olan Martha, 1914’te bir hayvanat bahçesinde öldü.
Birçok yerleşimci onları hazır bir yiyecek kaynağı olarak gördü.
Çiftçiler ve küçük toprak sahipleri onları zararlı ve ekinlerine tehdit saydı.
Kırsal bölgelerden kentlere, evlerde ve restoranlarda yenmek üzere gönderen ticari güvercin avcılarının hedefi oldular.
Bu kuşların örgütlü ve toptan kesimi, ancak sayıları azalıp avlamak kârlı olmaktan çıkınca durdu.
Dodo dahil başka birkaç güvercin türü de yok oldu; çoğu, insanlar geldikten sonra av, yaşam alanı kaybı ve getirilen avcılar yüzünden adalarda ortadan kalktı.
Güvercinleri bitmeyen sürüler olarak düşünsek de birçok tür, özellikle adalarda, ender veya tehdit altındadır.
Green Imperial Pigeon (opens in new tab) gibi Hindistan’dan Filipinler’e yayılan bazı türler hâlâ geniş bir alanda yaşar, ama avcılık ve orman kaybı yüzünden bazı yerlerde seyrelmiştir.
Yabani kaya güvercinleri İskoçya’da hâlâ yaşar
Her evcil güvercin ırkı ve her şehir güvercini yabani kaya güvercininden gelir. Britanya’nın büyük bölümünde yabani kaya güvercinleri şehir güvercinleriyle o kadar uzun süredir çiftleşmiştir ki saf yabani kuş bulmak zordur.
University of Oxford (opens in new tab) araştırmacılarının yürüttüğü 2022 tarihli bir genetik çalışma (opens in new tab), İskoç ve İrlanda adalarındaki kaya güvercinlerinden örnek aldı. Dış Hebridler’deki kuşlarda şehir güvercini DNA’sı çok azdı, yani hâlâ büyük ölçüde yabanidirler. Orkney ve Highlands’teki kuşlar şehir güvercinleriyle çok daha fazla karışmıştı.
Yabani kaya güvercinleri birbirine çok benzer: mavi-gri, her kanatta iki siyah bar ve beyaz bir sağrı. Bir şehir güvercini sürüsünde ise genellikle renkler karışıktır.
Güvercinlerde melezleme
Yüzyıllardır süren melezleme, çeşitli renkli tüyler ve ırklar ortaya çıkardı.
Bu kuşlara duyulan ilgi yüzyıllar boyunca azalmadı.
Birleşik Krallık’ta her Ocak’ta Blackpool’da büyük bir güvercin sergisi yapılır ve binlerce ziyaretçi çeker; kraliyet ailesi 1886’dan beri Sandringham’da posta güvercini beslemektedir.
Farklı ırklar renk, tüy, ses ve uçuş becerisi gibi farklı özellikler için yetiştirilmiştir.
Güvercin melezlemesine örnekler
Indian fantail (Hint tavuskuyruğu) Asya kökenli bir çeşittir; ilk olarak Hint altkıtasında ve çevresinde geliştiği düşünülür, batılı alt çeşitleri de bulunur.
Yelpaze gibi açılan kuyruk tüyleri için yetiştirilir. Genetik mutasyon olan silky veya lace tavuskuyruklar da vardır.
Danish Suabian (opens in new tab) belirgin rengi için yetiştirilir.
Bir diğeri African Owl güvercinidir.
Bu ırk aslen Kuzey Afrika’daki Tunus’tan gelir. Tipik olarak kısa ve tıknazdır, göğüs tüylerinde bir “fırfır” ve ona baykuş benzeri bir görünüm veren çok kısa bir gagası vardır.
English Pouter (opens in new tab) adını, kursağını şişirebilmesinden (pout) alır.
Taklacılar (tumbler) ve makaracılar (roller), uçarken yuvarlanma veya geri takla gibi akrobatik hareketleri için yetiştirilir.
Başlangıçta?
Güvercinler bugün bildiğimiz biçimlere evrildi ve dünyaya yayıldı.
Evcilleştirme çok uzun zaman önce olduğu için ilk evcil güvercinlerin tam olarak nereden geldiğini kimse söyleyemez.
Tek bir kaynak mı bölünüp göç etti?
Yoksa farklı yerlerde aynı dönemde bağımsız mı geliştiler?
Son güncelleme: 12 November 2026 · Bilgiler